بازار؛ گروه بین الملل: در آستانه برگزاری نخستین دور از مذاکرات دوجانبه میان ایران و آمریکا در اسلام آباد، میزان گمانه زنی رسانه های بین المللی و البته اظهارات مقام های ارشد دولت های جهان در خصوص این مذاکرات افزایش یافته است.
فارغ از وضعیت امنیتی خلیج فارس و کشورهای منطقه، مهمترین مساله ای که اکنون ذهن بازارهای بین المللی را به این دور از مذاکرات را معطوف ساخته، موضوع وضع عوارض عبور از تنگه هرمز به عنوان یکی از بندهای پیشنهادی ایران برای انجام مذاکرات صلح است. اما سوال اینجاست که چرا مساله اخذ عوارض از کشتی های تجاری و نفتکش های عبوری از تنگه هرمز تا این حد جدی گرفته شده است؟ برای پاسخ به این سوال می بایست ماهیت این دور از مذاکرات و تفاوت آن با مذاکرات پیشین را مورد بررسی قرار داد.
ظهور ایران به عنوان قدرت ثابت شده منطقه ای
مهمترین نکته ای که در خصوص مذاکرات میان ایران و آمریکا می بایست مد نظر قرار داد، اینکه ماهیت وجودی ایران به عنوان یک بازیگر نظام بین الملل و منطقه، به نسبت دوران پیش از جنگ تغییری فاحش یافته است. اگرچه تهران پیش از جنگ با ائتلاف آمریکا و اسرائیل نیز مدعی دستیابی به جایگاه قدرت نخست منطقه خاورمیانه و غرب آسیا شده بود، اما جنگ اخیر ثابت کرد که غرب از این پس می بایست با ایران به عنوان قدرتی فرامنطقه ای بر یر میز مذاکره بنشیند.
برای اثبات این مدعا، کافی است نگاهی به ماجرای نقش آتش بس در لبنان و تحمیل اراده تهران بر ائتلاف آمریکا – اسرائیل بیندازیم. اگرچه واشنگتن و تل آویو معتقد بودند که لبنان در توافق آتش بس موقت با ایران گنجانده نشده، اما تهران بار دیگر موفق شد اینبار در زمین دیپلماسی، اراده خود را بر ائتلاف متجاوزین تحمیل کند. استنکاف ایران برای حضور در مذاکرات به دلیل نقش دستکم سه بند از شروط ده گانه تهران برای برقراری آتش بس، سبب شد تا مذاکرات مستقیم میان بیروت و تل آویو بالافاصله پس از توقف حملات رژیم صیونیستی به لبنان آغاز شود. خبرگزاری های داخلی آمریکا نیز از تماس کوتاه و تند دونالد ترامپ با نتانیاهو و مجبور ساختن وی به کاهش دامنه تنش با لبنان در زمان برگزاری مذاکرات خبر دادند که نشانگر تغییر نگاه رئیس جمهور آمریکا به قدرت نظامی و سیاسی ایران است.
این تغییر رویکرد و رفتار آمریکا در برابر ایران، سبب می شود تا شروط تهران برای دستیابی به توافق با واشنگتن، جدی گرفته شود. از سوی دیگر، ماهیت خواسته های ایران به نسبت مذاکرات پیش از جنگ نیز تغییری آشکار را شاهد بوده و نگاهی به بندهای این شروط نشانگر برخورد تهران با واشنگتن از موضع قدرت و نه ضعف است. همین امر، رهبران جهان را متقاعد ساخته که مساله وضع عوارض تردد از تنگه هرمز، نه یک لاف سیاسی و ابزار فشار تهران، بلکه مساله ای جدی است که احتمال تحقق آن نیز در شرایط فعلی بسیار بالاست.
عایدات ایران از تنگه هرمز چقدر خواهد بود؟
اما اکنون باید به این سوال پاسخ داد که در صورت موفقیت ایران در تثبیت حق دریافت عوارضی از تنگه هرمز، چنین اقدامی تا چه حد به درآمدهای ارزی کشور کمک خواهد کرد؟ بر اساس آخرین داده های موجود در سال ۲۰۲۴، به طور متوسط روزانه بین ۲۵ الی ۳۰ نفتکش (به جز کشتی های کانتینری باری) از تنگه هرمز عبور می کنند که این تعداد نفتکش، حامل حدود ۱۵ الی ۲۰ میلیون بشکه نفت هستند. نشریه فایننشیال تایمز، روز ۱۹ فروردین ماه با انتشار گزارشی مدعی شد که تهران برای عبور هر بشکه نفت از تنگه هرمز، یک دلار عوارض دریافت می کند. اگرچه مقام های رسمی ایران هنوز چنین مدعیاتی را تایید نکرده اند، اما در صورت پذیرش این مکانیزم، روزانه ۱۵ الی ۲۰ میلیون دلار عوارض حاصل از عبور نفتکش ها از تنگه هرمز خواهد بود که البته بر اساس طرح ایران برای تقسیم این عوارض با مسقط، بین ۷ الی ۱۰ میلیون دلار در روز سهم تهران خواهد بود.
از سوی دیگر، برخی نمایندگان مجلس نیز همزمان از بررسی پروتکل جدید تردد از تنگه هرمز خبر داده اند که شامل نحوه پرداخت عوارض نفکش ها نیز می شود. کاظم جلالی سفیر ایران در روسیه نیز روز ۱۷ فروردین ماه در گفتگو با نشریه ریا نووستی گفت که هدف نخست مجلس، تصویب حق کنترل تنگه هرمز از سوی کشورهای ساحلی یعنی ایران و عمان است.
تاکید بر لزوم پرداخت عوارض احتمالی با ریال
مهدی صفری معاون دیپلماسی اقتصادی وزیر خارجه دولت سیزدهم طی سخنانی خواستار پرداخت عوارض عبور از تنگه هرمز با استفاده از ریال شد. بودجه کل کشور در سال ۱۴۰۴ رقمی حدود ۳۳.۵ میلیارد دلار با احتساب دلار ۱۵۰ هزار تومانی بوده است. حال آنکه اگر مکانیزم محاسبه عوارض بر اساس پیشنهاد ایران تصویب شود، میزان درآمد ارزی کشور از تنگه هرمز بیش از ۳.۵ میلیارد دلار در سال خواهد بود که تقریبا معادل ۱۰ درصد از بودجه کل کشور است. حال اگر قرار باشد بر اساس پیشنهاد صفری، این رقم به ریال پرداخت شود، یعنی سالانه دستکم بیش از ۳.۵ میلیارد دلار تقاضا برای ریال ایجاد خواهد شد که این حجم از تقاضا می تواند تاثیر به سزایی در کاهش روند تورم و جهش ارزش ارز ملی کشور برجای بگذارد. مضاف بر اینکه، مبادله ریال از سوی شرکت ها و دولت های خارجی، قطعا مستلزم برداشته شدن تحریم های بانکی ایران است!
نظرات کاربران