بحران هرمز به روایت اعداد و ارقام؛ چرا تنگه هرمز برای کشاورزی اهمیت دارد؟

بازار؛ گروه کشاورزی: تنگه هرمز اغلب به عنوان یک گلوگاه انرژی در نظر گرفته می ‌شود، اما در بحران امروز، این تنگه همچنین یک گلوگاه مواد غذایی و نهاده‌ های کشاورزی است. اختلال در حمل و نقل دریایی، بیمه و لجستیک منطقه ‌ای به سرعت به افزایش هزینه‌ های زمینی غلات و دانه ‌های روغنی منجر می شود، در حالی که تأمین کود را در برهه ‌ای حساس برای کاشت در نیمکره شمالی محدود می‌ کند. ارقام زیر نشان می ‌دهد که چرا تحولات هرمز بسیار فراتر از نفت خام اهمیت دارد و چرا اثرات موجی آن در جریان ‌های تجاری و امنیت غذایی احساس می شود.

قیمت جهانی اوره ظرف ۴۸ساعت ۶۰ تا ۱۰۰ دلار در تن افزایش یافت

به گزارش millermagazine این تنگه روزانه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت – حدود ۲۰ درصد از جریان جهانی و تقریباً ۲۵ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) را هدایت می‌ کند. این تنگه، خروجی اصلی نزدیک به ۳۰ درصد از صادرات اوره و آمونیاک جهان (عمدتاً از قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی) است. پس از تشدید تنش‌ ها در اول مارس، قیمت‌ های جهانی اوره ظرف ۴۸ ساعت ۶۰ تا ۱۰۰ دلار در هر تن افزایش یافت.

تقریباً ۱۵درصد از تجارت جهانی غلات و دانه‌ های روغنی معمولاً از طریق کریدور سوئز-دریای سرخ-هرمز ترانزیت می شود. با محاصره فعلی، کشتی‌ هایی که از طریق دماغه امید نیک تغییر مسیر می ‌دهند، با ۱۰ تا ۱۴ روز زمان ترانزیت اضافی مواجه می‌ شوند.

همچنین تنگه هرمز سالانه حدود ۲۰ میلیون تن غلات و دانه ‌های روغنی را جابجا می‌ کند. اگرچه این رقم کمتر از ۵ درصد از تجارت جهانی را تشکیل می‌ دهد، اما تأثیر منطقه ‌ای آن بسیار مهم است: بیش از نیمی از کل واردات پیش ‌بینی ‌شده خاورمیانه برای سال ‌های ۲۰۲۵/۲۶ (۳۸ میلیون تن، طبق IGC) مستقیماً به این گلوگاه وابسته است.

از سوی دیگر مواد غذایی و حیوانات زنده حدود ۲۲ درصد از کل واردات به منطقه خلیج فارس را تشکیل می‌ دهند که نشان ‌دهنده آسیب‌پذیری ساختاری در هرگونه اختلال طولانی ‌مدت است.

ایران یکی از مقاصد اصلی ذرت برزیل است و تقریباً ۲۰ تا ۲۲ درصد از صادرات سالانه ذرت برزیل را به خود اختصاص می‌ دهد، این تنش دریایی عملاً ۵ میلیون تن از محموله ‌های برنامه ‌ریزی شده برای سه ماهه اول ۲۰۲۶ را متوقف کرده است

ایران یکی از مقاصد اصلی ذرت برزیل است و تقریباً ۲۰ تا ۲۲ درصد از صادرات سالانه ذرت برزیل را به خود اختصاص می‌ دهد. این تنش دریایی عملاً ۵ میلیون تن از محموله ‌های برنامه ‌ریزی شده برای سه ماهه اول ۲۰۲۶ را متوقف کرده است.

تبعات کمبود کودهای نیتروژنی خاورمیانه

حق بیمه ‌های مربوط به ریسک جنگ برای کشورهای خلیج فارس از اواخر فوریه ۵۰۰ درصد افزایش یافته است و تخمین زده می شود که ۲ تا ۴ دلار در هر تن به هزینه حمل گندم و سویا در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا اضافه شده است.

این بحران با فصل کاشت بهاره در نیمکره شمالی همزمان شده است. کمبود کودهای نیتروژنی خاورمیانه، کاهش تخمینی ۳ تا ۵ درصدی عملکرد محصولات کشاورزی در سال ۲۰۲۶ را در کشورهای وارد کننده کلیدی مانند هند و بخش‌ هایی از شرق آفریقا تهدید می‌ کند.

به عبارت دیگر فراتر از حمل و نقل، مهم ‌ترین ریسک کشاورزی ممکن است کود – به ویژه نیتروژن – باشد، زیرا می‌ تواند اقتصاد کاشت و نتایج عملکرد را در چرخه بعدی تغییر دهد. قطر حدود ۱۱ درصد از صادرات جهانی اوره را تأمین می‌کند و خاورمیانه حدود ۲۰ میلیون تن در سال – حدود ۳۵ درصد از تجارت جهانی اوره از طریق دریا – را حمل می ‌کند و ایران تقریباً یک چهارم از این عرضه منطقه ‌ای را به خود اختصاص می‌ دهد.

شوک تنگه هرمز، نوسانات غلات، حمل بار و کود را تشدید می کند

بنا بر این گزارش، تشدید خصومت‌ها با ایران و بسته شدن عملی تنگه هرمز، به سرعت در حال تغییر قیمت ریسک در حوزه‌ های کشتیرانی، بیمه و انرژی است، هزینه ‌های غلات تحویلی را افزایش می ‌دهد، دسترسی به کود را محدود می‌ کند و نگرانی ‌هایی را در مورد امنیت غذایی در بازارهای وابسته به واردات در سراسر خلیج فارس و فراتر از آن ایجاد می‌ کند.

چشم ‌انداز کشاورزی جهانی که پیش از این نیز سال‌ها تحت تأثیر نوسانات ژئوپلیتیکی قرار داشت، وارد مرحله جدیدی از عدم قطعیت شده است. پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و اقدام تهران برای محدود کردن عبور از تنگه هرمز، شریانی که حدود ۲۰ درصد از حمل و نقل نفت جهان از آن عبور می‌ کند، بازارهای بیمه و نهاده‌ها بلافاصله واکنش نشان دادند. کشتی ‌های فله‌بر و کانتینری سرعت خود را کاهش دادند یا مسیر خود را تغییر دادند، پوشش ریسک جنگ تشدید شد و بازرگانان در کنار افزایش ریسک نیتروژن پیش از کاشت بهاره، از افزایش اصطکاک در خرید غلات خبر دادند.

در این گزارش آمده است: هرمز بیشتر به عنوان یک گلوگاه انرژی شناخته می‌شود که حدود ۲۰ درصد از جریان نفت جهانی را مدیریت می‌کند، اما مکانیسم انتقال کشاورزی آن سریع است: انرژی بالاتر، سوخت و بار بانکر را افزایش می ‌دهد، در حالی که اختلال در لجستیک خلیج فارس و پریمیوم ‌های ریسک جنگ، قیمت غلات CFR/CIF را حتی زمانی که شاخص‌ های آتی پایدار هستند، افزایش می ‌دهد.

با اجتناب کشتی‌ها از خلیج فارس یا انتظار در سواحل، تأثیر این موضوع بر زنجیره تأمین قابل اندازه‌ گیری است. موسسه تحقیقاتی کلارکسونز تخمین می‌زند که حدود ۳۲۰۰ کشتی (حدود ۴ درصد از تناژ کشتی ‌های جهان) در داخل خلیج فارس بلااستفاده هستند، در حالی که تقریباً ۵۰۰ کشتی (حدود ۱درصد از تناژ جهانی) در خارج از خلیج فارس، نزدیک بنادر امارات متحده عربی و عمان، منتظرند.

نگرانی در خصوص افزایش ناگهانی هزینه تحویل غلات

بر اساس این گزارش برای خریداران غلات، مشکل اصلی کمبود گندم یا ذرت در مبدا نیست، بلکه افزایش ناگهانی «هزینه تحویل» است. قیمت‌ گذاری مبتنی بر ریسک جنگ به سرعت تغییر کرده، اختلاف قیمت خرید و فروش را افزایش داده و اعتبار پیشنهادها را کاهش داده است، زیرا معامله‌ گران منتظر تثبیت سیگنال‌ های حمل و نقل و بیمه هستند.

اختلالات کشتیرانی و هوایی هزینه‌ ها را چند برابر می‌ کنند. طبق برآوردهای زنجیره تأمین، سفرهای طولانی ‌تر در اطراف دماغه امید نیک می ‌تواند ۱۰ تا ۱۴ روز به طول انجامد و تقریباً ۱ میلیون دلار سوخت اضافی برای هر کشتی به همراه داشته باشد.

واردات غلات تحت فشار

خطر امنیت غذایی برای بازارهای وابسته به واردات خلیج فارس و ایران، که زنجیره ‌های تأمین در حال حاضر تحت فشار هستند، بسیار حاد است. فایننشال تایمز با استناد به کپلر تخمین می ‌زند که کشورهای خلیج فارس سال گذشته حدود ۳۰ میلیون تن غلات وارد کرده ‌اند، از جمله تقریباً ۱۴ میلیون تن به مقصد ایران که بخش عمده ‌ای از آن معمولاً از طریق تنگه هرمز ترانزیت می‌شود.

کپلر همچنین تخمین می ‌زند که عربستان سعودی حدود ۴۰درصد از غلات و دانه‌ های روغنی خود را از طریق بنادر شرقی خلیج فارس وارد می‌کند، در حالی که امارات متحده عربی حدود ۹۰درصد از این کالاها را از طریق جبل علی وارد می ‌کند. جبل علی همچنین به عنوان یک مرکز حمل و نقل مواد غذایی و فاسدشدنی کانتینری عمل می‌کند که به حداقل چهار کشور (امارات متحده عربی، عربستان سعودی، بحرین و قطر) خدمات ارائه می‌دهد و جمعیتی بالغ بر تقریباً ۴۵ تا ۵۰ میلیون نفر را در خود جای داده است.

از سوی دیگر، تحلیلگران ایرانی هشدار می‌دهند که «تقریباً تمام» ذرت و حجم زیادی از سویا و گندم این کشور از طریق تنگه هرمز وارد می‌شود و اختلال طولانی‌مدت در این مسیر، به‌ ویژه برای زنجیره‌های تأمین خوراک دام و روغن پخت‌وپز خطرناک است.

ایران همچنین برای حفظ عرضه داخلی اقدام به ممنوعیت صادرات مواد غذایی و محصولات کشاورزی «تا اطلاع ثانوی» کرده است.